.
Την περασμένη Κυριακή ζωγράφισα τους νέους με χρώματα διόλου φωτεινά. Μίλησα για το χάλι τους. Αλλά διευκρίνισα ότι δεν φέρουν οι ίδιοι την πρώτη ευθύνη γι’ αυτό το χάλι.
Μεγάλη ευθύνη φέρει η παιδεία. Εκείνοι που τη διαμορφώνουν. Πολλές και σοβαρές οι στρεβλότητες της σύγχρονης παιδαγωγικής θεωρίας. Αλλά η πιο σοβαρή κι επικίνδυνη είναι, νομίζω, η υποβάθμιση του ρόλου του δασκάλου.
Η παιδαγωγική που διδάσκεται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα (και σε άλλες χώρες) έχει ως κεντρική ιδέα τον εποικοδομητισμό (constructivism). Ο εποικοδομητισμός αρνείται την αυθύπαρκτη, την προϋπάρχουσα γνώση. Κάθε γνώση, λέει, είναι μια ατομική κατασκευή, την οποία ο μαθητής οικοδομεί μέσα στο κεφάλι του, ανάλογα με την αντίληψή του, τις ανάγκες του, τις ιδέες του και τα ερεθίσματα που δέχεται. Εφόσον δεν προϋπάρχει (πριν από τον μαθητή) γνώση καθορισμένη, αυθύπαρκτη, επιδεχόμενη «αντικειμενική» περιγραφή και ερμηνεία, δεν έχει νόημα η μετάδοσή της, άρα ούτε ο μεταδότης (ο δάσκαλος). Η γνώση απλά θα κατασκευασθεί (θα επινοηθεί) στο θαυματουργό εργαστήρι της ατομικής διάνοιας. Έτσι, ο δάσκαλος παύει να είναι καθοδηγητής (instructor) προς την ανακάλυψη μιας συμφωνημένης πραγματικότητας. Γίνεται διευκολυντής (facilitator), εμψυχωτής, ένας κόουτς των μαθητών στο ατομικό άθλημα της κατασκευής της καταδικής τους πραγματικότητας. Κρίνεται, πλέον, απαράδεκτο το μοντέλο του δασκάλου-αυθεντία, καθώς τώρα γνωρίζουμε ότι η αυθεντία τραυματίζει τον ευαίσθητο παιδικό ψυχισμό. Οφείλουμε, σύμφωνα με το πνεύμα του εκδημοκρατισμού της παιδείας, να αποκαθηλώσουμε αυτό το μοντέλο δασκάλου. Να φέρουμε την ισότητα. Ίσος με τους μαθητές ο δάσκαλος, πλήρης ομοιομορφία. Ως και το μέγεθος της έδρας του ενοχλεί, γιατί σε σχέση με τα μικρά μαθητικά θρανία δηλώνει υπεροχή. Τραυματικό κι αυτό, άρα πριονίζουμε και την έδρα. Τέτοιος αχαλίνωτος παραλογισμός.
Δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να σημειώσω την ομοιότητα του εποικοδομητισμού με τον υπαρξισμό. Ο υπαρξισμός λέει ότι δεν υπάρχει ουσία πριν από την ύπαρξη. Η ύπαρξη προηγείται της ουσίας. Δηλαδή πρώτα γεννιέται η ύπαρξη και κατόπιν δημιουργεί αυτή η ίδια την ουσία της, την επιλέγει. Που σημαίνει, μη μου μιλάτε εμένα για ηθική ή για Θεό ή για πατρική εξουσία, αυτά τα φτιάξατε εσείς πριν από μένα και άρα για μένα δεν υπάρχουν, εγώ θα φτιάξω τα δικά μου. Οπότε, έχουμε και λέμε: με τον υπαρξισμό, που είναι σαφώς πιο γενικός από τον εποικοδομητισμό, απορρίπτω τώρα, τον πατέρα μου, τον πνευματικό μου και τον Θεό. Στην πυρά. Σας ακυρώνω. Εγώ. Επιλογή μου. Δικαίωμά μου.
Κοντολογίς, μέσα σ’ έναν αιώνα, τον εικοστό, καταφέραμε να βγάλουμε από τη μέση τη γνώση, την ουσία και κάθε πατρική φιγούρα (πατέρας, δάσκαλος, πνευματικός, Θεός). Για κάποιο λόγο η πατρική φιγούρα είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διαμόρφωσή μας. Και γι’ αυτό πρέπει να εκλείψει.
Και δεν τελειώνει εδώ η ιστορία. Η απανθρωπία του δικαιώματος (του Χρήστου Γιανναρά η έκφραση) γέννησε τον φεμινισμό, τη «χειραφέτηση», και ώθησε τις διεκδικήσεις του γυναικείου κινήματος στα άκρα. Μπερδεύτηκε η ισότητα (ισονομία) με την ταυτότητα (ίδια φύση). Το κέντρο βάρους του γάμου δεν είναι πια η σχέση των συζύγων, αλλά η ισοβαρής (μέχρι γραμμαρίου), ακριβοδίκαια ικανοποίηση των ατομικών δικαιωμάτων των συμβαλλόμενων μερών. Η απανθρωπία του δικαιώματος γέννησε και την εξέγερση του γιου ενάντια στον πατέρα. Ποιος νομίζεις ότι είσαι, ρε γέρο, κάνε στην μπάντα, σκάσε κι εσύ και όλη η θλιβερή γενιά σου. Έτσι, πάει και η οικογένεια, πέθανε.
Και μια που την αρχίσαμε τη δουλειά, ας την τελειώσουμε. Από τη στιγμή που δεν προϋπάρχει ούτε γνώση ούτε ουσία, άντε να πείσεις για την αξία της γλώσσας, της παράδοσης και της μεταφυσικής. Τα σβήνουμε και τούτα. Αλλά χωρίς αυτά, τους διαχρονικούς του άξονες, τα στοιχεία της ταυτότητάς του, δεν μπορεί να υπάρξει το έθνος. Το διαγράφουμε κι αυτό.
Ποιος είναι ο κοινός παρονομαστής σε όλες τις παραπάνω εξελίξεις; Μαντέψτε. Η αμορφία. Οι κοινωνικές ζυμώσεις που δρομολογήθηκαν από τις εξελίξεις συντείνουν στην αφαίρεση της μορφής από κάθε πρόσωπο και κάθε συλλογικότητα. Μόνο τυχαίο δεν είναι αυτό. Για παράδειγμα, στην παιδαγωγική, ενώ πλείστες μελέτες έχουν αποδείξει την αποτυχία των διαδικασιών μάθησης που έχουν εισαγάγει ο εποικοδομητισμός και οι παραφυάδες του, οι διαδικασίες αυτές εξακολουθούν να εφαρμόζονται και να εγκωμιάζονται με εκσυγχρονιστικό αυτισμό. Φαίνεται ότι κάποιοι προσπαθούν πολύ.
Η ζωή πάντα συγκροτείται ως δομημένη πολυπλοκότητα. Η αποδόμηση, η κατάργηση της μορφής σε όλες τις βαθμίδες (πρόσωπο, οικογένεια, έθνος), σημαίνει εξάλειψη των κέντρων ζωής, σκέψης, αντίστασης. Ισοδυναμεί με πολτοποίηση προσώπων και συλλογικοτήτων σε ομοιογενή, άμορφο χυλό, σερβιρισμένο στο πιάτο των αγορών – ή, αν προτιμάτε, κάποιων ελίτ.
Την περασμένη Κυριακή ζωγράφισα τους νέους με χρώματα διόλου φωτεινά. Μίλησα για το χάλι τους. Αλλά διευκρίνισα ότι δεν φέρουν οι ίδιοι την πρώτη ευθύνη γι’ αυτό το χάλι.
Μεγάλη ευθύνη φέρει η παιδεία. Εκείνοι που τη διαμορφώνουν. Πολλές και σοβαρές οι στρεβλότητες της σύγχρονης παιδαγωγικής θεωρίας. Αλλά η πιο σοβαρή κι επικίνδυνη είναι, νομίζω, η υποβάθμιση του ρόλου του δασκάλου.
Η παιδαγωγική που διδάσκεται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα (και σε άλλες χώρες) έχει ως κεντρική ιδέα τον εποικοδομητισμό (constructivism). Ο εποικοδομητισμός αρνείται την αυθύπαρκτη, την προϋπάρχουσα γνώση. Κάθε γνώση, λέει, είναι μια ατομική κατασκευή, την οποία ο μαθητής οικοδομεί μέσα στο κεφάλι του, ανάλογα με την αντίληψή του, τις ανάγκες του, τις ιδέες του και τα ερεθίσματα που δέχεται. Εφόσον δεν προϋπάρχει (πριν από τον μαθητή) γνώση καθορισμένη, αυθύπαρκτη, επιδεχόμενη «αντικειμενική» περιγραφή και ερμηνεία, δεν έχει νόημα η μετάδοσή της, άρα ούτε ο μεταδότης (ο δάσκαλος). Η γνώση απλά θα κατασκευασθεί (θα επινοηθεί) στο θαυματουργό εργαστήρι της ατομικής διάνοιας. Έτσι, ο δάσκαλος παύει να είναι καθοδηγητής (instructor) προς την ανακάλυψη μιας συμφωνημένης πραγματικότητας. Γίνεται διευκολυντής (facilitator), εμψυχωτής, ένας κόουτς των μαθητών στο ατομικό άθλημα της κατασκευής της καταδικής τους πραγματικότητας. Κρίνεται, πλέον, απαράδεκτο το μοντέλο του δασκάλου-αυθεντία, καθώς τώρα γνωρίζουμε ότι η αυθεντία τραυματίζει τον ευαίσθητο παιδικό ψυχισμό. Οφείλουμε, σύμφωνα με το πνεύμα του εκδημοκρατισμού της παιδείας, να αποκαθηλώσουμε αυτό το μοντέλο δασκάλου. Να φέρουμε την ισότητα. Ίσος με τους μαθητές ο δάσκαλος, πλήρης ομοιομορφία. Ως και το μέγεθος της έδρας του ενοχλεί, γιατί σε σχέση με τα μικρά μαθητικά θρανία δηλώνει υπεροχή. Τραυματικό κι αυτό, άρα πριονίζουμε και την έδρα. Τέτοιος αχαλίνωτος παραλογισμός.
Δεν μπορώ να αντισταθώ στον πειρασμό να σημειώσω την ομοιότητα του εποικοδομητισμού με τον υπαρξισμό. Ο υπαρξισμός λέει ότι δεν υπάρχει ουσία πριν από την ύπαρξη. Η ύπαρξη προηγείται της ουσίας. Δηλαδή πρώτα γεννιέται η ύπαρξη και κατόπιν δημιουργεί αυτή η ίδια την ουσία της, την επιλέγει. Που σημαίνει, μη μου μιλάτε εμένα για ηθική ή για Θεό ή για πατρική εξουσία, αυτά τα φτιάξατε εσείς πριν από μένα και άρα για μένα δεν υπάρχουν, εγώ θα φτιάξω τα δικά μου. Οπότε, έχουμε και λέμε: με τον υπαρξισμό, που είναι σαφώς πιο γενικός από τον εποικοδομητισμό, απορρίπτω τώρα, τον πατέρα μου, τον πνευματικό μου και τον Θεό. Στην πυρά. Σας ακυρώνω. Εγώ. Επιλογή μου. Δικαίωμά μου.
Κοντολογίς, μέσα σ’ έναν αιώνα, τον εικοστό, καταφέραμε να βγάλουμε από τη μέση τη γνώση, την ουσία και κάθε πατρική φιγούρα (πατέρας, δάσκαλος, πνευματικός, Θεός). Για κάποιο λόγο η πατρική φιγούρα είναι θεμελιώδους σημασίας για τη διαμόρφωσή μας. Και γι’ αυτό πρέπει να εκλείψει.
Και δεν τελειώνει εδώ η ιστορία. Η απανθρωπία του δικαιώματος (του Χρήστου Γιανναρά η έκφραση) γέννησε τον φεμινισμό, τη «χειραφέτηση», και ώθησε τις διεκδικήσεις του γυναικείου κινήματος στα άκρα. Μπερδεύτηκε η ισότητα (ισονομία) με την ταυτότητα (ίδια φύση). Το κέντρο βάρους του γάμου δεν είναι πια η σχέση των συζύγων, αλλά η ισοβαρής (μέχρι γραμμαρίου), ακριβοδίκαια ικανοποίηση των ατομικών δικαιωμάτων των συμβαλλόμενων μερών. Η απανθρωπία του δικαιώματος γέννησε και την εξέγερση του γιου ενάντια στον πατέρα. Ποιος νομίζεις ότι είσαι, ρε γέρο, κάνε στην μπάντα, σκάσε κι εσύ και όλη η θλιβερή γενιά σου. Έτσι, πάει και η οικογένεια, πέθανε.
Και μια που την αρχίσαμε τη δουλειά, ας την τελειώσουμε. Από τη στιγμή που δεν προϋπάρχει ούτε γνώση ούτε ουσία, άντε να πείσεις για την αξία της γλώσσας, της παράδοσης και της μεταφυσικής. Τα σβήνουμε και τούτα. Αλλά χωρίς αυτά, τους διαχρονικούς του άξονες, τα στοιχεία της ταυτότητάς του, δεν μπορεί να υπάρξει το έθνος. Το διαγράφουμε κι αυτό.
Ποιος είναι ο κοινός παρονομαστής σε όλες τις παραπάνω εξελίξεις; Μαντέψτε. Η αμορφία. Οι κοινωνικές ζυμώσεις που δρομολογήθηκαν από τις εξελίξεις συντείνουν στην αφαίρεση της μορφής από κάθε πρόσωπο και κάθε συλλογικότητα. Μόνο τυχαίο δεν είναι αυτό. Για παράδειγμα, στην παιδαγωγική, ενώ πλείστες μελέτες έχουν αποδείξει την αποτυχία των διαδικασιών μάθησης που έχουν εισαγάγει ο εποικοδομητισμός και οι παραφυάδες του, οι διαδικασίες αυτές εξακολουθούν να εφαρμόζονται και να εγκωμιάζονται με εκσυγχρονιστικό αυτισμό. Φαίνεται ότι κάποιοι προσπαθούν πολύ.
Η ζωή πάντα συγκροτείται ως δομημένη πολυπλοκότητα. Η αποδόμηση, η κατάργηση της μορφής σε όλες τις βαθμίδες (πρόσωπο, οικογένεια, έθνος), σημαίνει εξάλειψη των κέντρων ζωής, σκέψης, αντίστασης. Ισοδυναμεί με πολτοποίηση προσώπων και συλλογικοτήτων σε ομοιογενή, άμορφο χυλό, σερβιρισμένο στο πιάτο των αγορών – ή, αν προτιμάτε, κάποιων ελίτ.
Ρομπέν
