"Πάντα μοι έξεστιν, αλλ' ου πάντα συμφέρει."
Όλα έχω εξουσία να τα πράττω, δεν συμφέρουν όμως όλα.
(Α΄ Προς Κορινθίους, Κεφ. στ΄, στιχ. 12)
Ο απόστολος Παύλος προτείνει εδώ το συμφέρον ως οδηγό των πράξεων. Αυτό εκ πρώτης ξενίζει. Γιατί ο απόστολος της αγάπης μιλάει για συμφέρον; Μοιάζει η γλώσσα του γλώσσα εμπόρου, τραπεζίτη.
Η αλήθεια είναι ότι όλοι κάτι επιδιώκουμε σε αυτή τη ζωή. Άλλος τα φράγκα, άλλος τη βασιλεία των ουρανών. Με αυτή την ευρεία έννοια, όλοι το συμφέρον μας κυνηγάμε.
Η διαφορά έγκειται στο αντικείμενο του πόθου: το περιεχόμενο που δίνει καθένας στη λέξη συμφέρον. Σύμφωνα με αυτό το περιεχόμενο διαμορφώνονται τα πρόσωπα και οι κοινωνίες.
Ο Χρήστος Γιανναράς ορίζει θεμελιώδη διαφορά τρόπου του βίου και, συνάμα, κριτήριο διάκρισης ποιοτήτων: από τη μια μεριά η ζωή ως σχέση και από την άλλη μεριά η ζωή ως ιδιοτέλεια. Παρεμπιπτόντως, το δίπολο σχέση-ιδιοτέλεια δεν είναι άλλο από το αρχαιοελληνικό πολίτης-ιδιώτης επενδυμένο με νήματα μεταφυσικής σημαντικής.
Αν το κίνητρο είναι η έκσταση της σχέσης, δηλαδή η αγάπη, ο έρως για την ετερότητα, τότε το πρόσωπο κινείται προς την ελευθερία και η κοινωνία γίνεται όντως κοινωνία, δηλαδή ένα σύνολο μετεχόντων σε κοινό και κοινωφελές άθλημα. Το συμφέρον του ενός γίνεται συμφέρον όλων.
Αν, αντίθετα, το κίνητρο είναι η ιδιοτέλεια, δηλαδή η επιδίωξη πλούτου, ηδονής και αυτοβεβαίωσης, τότε το πρόσωπο κινείται προς την απομόνωση και τη δουλεία και η κοινωνία είναι μόνο κατ’ όνομα κοινωνία, ενώ κατ’ ουσία ακοινωνησία, καταδικασμένη σε μαρασμό και διάλυση. Το συμφέρον του ενός γίνεται συμφέρον κανενός.
Καθένας έχει την εξουσία, λέει ο Παύλος, να πράττει όπως γουστάρει, και κανείς δεν θα τον εμποδίσει να επιλέξει την ιδιοτέλεια, αντί για τη σχέση. Μα, ας έχει υπόψη, συμπληρώνει ο απόστολος, ότι μια τέτοια επιλογή δεν τον συμφέρει. Δεν τον συμφέρει με μια βαθειά υπαρξιακή έννοια όχι με μια ρηχή χρηματοοικονομική-ματεριαλιστική.
Δεν είμαι θεολόγος ούτε επαρκώς διαβασμένος, αλλά μου φαίνεται ότι έτσι έχουν τα πράγματα. Πολύ πιθανό να κάνω λάθος.
Ρομπέν
ΥΓ: Προφανώς έχω κατακλέψει από τον Γιανναρά ιδέες και λέξεις.
